Hamam Kültürü

Hamam Kültürü

Hamamlar, Türklerin yaşamında yalnızca bir temizlenme, yıkanma yeri değil, aynı zamanda sağlıklı olmak için gidilen yer, kültürel ve sosyal etkinliklerin yaşandığı mekanlar olmuşlardır. Hayat ve sağlık için suyun kullanımı kaçınılmazdır. Bu da insanların hamam ve kaplıca gibi merkezler kurmasına yol açmıştır.

TEMİZLİK ve SOSYALLEŞME İÇİN HAMAMLAR
Önceleri sadece temizlenme, yıkanma ihtiyaçlarına cevap veren hamamlar, tarihte daha sonraları sosyal yaşantının bir parçası olmuş, evlerde banyoların gelişmesinden önce temizlenme ve arınmanın yanısıra sosyalleşme amacıyla da kullanılan merkezler olmuşlardır.

Hamam sözcüğü, Arapça’daki Hammam (Banyo) ve İbranice’deki Hamam (Sıcak) sözcüklerinden türemiştir. En kısa tanımı ile hamam, ‘yıkanma, şifa bulma ve arınma yeri’ olarak tanımlanabilir. Yıkanmanın önemi, hastalıkları önlemek ve tedavi bulmak amacı ile çok eskilerden beri bilinmektedir. M.Ö. IV. Yüzyılda bedeni terbiye ve hastalıkların tedavisi için kullanılan yer olarak hamamların bulunduğu bilinmektedir.

Hamamlar değişik dönemlerde toplumların dini inançları doğrultusunda mimari olarak şekillenmiş ve sosyal yaşantının parçası haline gelmiştir. Ancak, gerçek mimari karakterini Roma çağında bulmuştur. O dönemlerde büyük ve geniş alanların üzerine kurulan hamamlar, temizlik ve sağlığın yanısıra sportif ve kültürel etkinliklerin de yapıldığı merkezler olmuştur.

Anadolu’da kurulan hamamları kullanılan suya göre, temel olarak ikiye ayırmak mümkündür: Doğal sıcak su hamamları, suni ısıtma sistemi ile çalışan hamamlar.

DOĞAL SICAK SU HAMAMLARI
Anadolu kültüründe Türk hamamlarının temizliğin yanında eğlence, doğum ve evliliklerle ilgili pek çok sosyal olaya da sahne olması nedeniyle, Türklerin toplumsal yaşamlarında oldukça önemli bir yeri olan hamamlar, günümüzde, daha çok sağlık, temizlik ve güzellik amacıyla kullanılmaktadır. Hamamlarda sıcak ve soğuk su havuzları, aromatik köpük, yosun, kil, çamur, bal ve bitkisel yağ masajları ve vücut bakımı için teknikler uygulanmaktadır.

HAMAMLARIN OSMANLI KÜLTÜRÜ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Hamamlar, konuşma ve yazışma dilinden edebiyata ve günlük hayata kadar her açıdan Osmanlı kültüründe ağırlıklı bir yere sahiptir. Kültürümüzde kadınlar ve erkekler yıkanmak için hamama giderler. Kadınların sosyalleştiği yerler olmaları açısından önemlidir. Perşembe akşamları hamama gitmek, bayram öncesi ve arife geceleri hamamların sabaha kadar açık olması gelenekleri günümüzde bile uygulanmaktadır.

Hamam geleneği Anadolu’da çok eski dönemlerden beri vardır. Ancak bu kültüre hem güncellik hem de yaygın bir şekilde ölümsüzlük katan ise Türk hamam geleneği olmuştur. Büyük şehirlerde evlerdeki küvet ve duşlara yaygın olarak rağbet edilmesine rağmen, Anadolu’da bu gelenek yüzyıllardır nasılsa hala aynı şekilde güncelliğini korumaktadır.

Önceleri sadece temizlik, şifa bulmak için gidilen yerler olarak kullanılan hamamlar tarih içerisinde özel günlerin kutlandığı yerler olarak kültürümüzde yer almaktadır. Günümüzde hala devam eden kadınlar için ‘gelin hamamı’, ‘loğusa hamamı’, ‘bebeğin kırk hamamı’, ‘asker hamamı’ ve ‘bayram hamamı’ gelenekleri korunmakta ve aynı şekilde uygulanmaktadır.